Witraż w kościele i cegła licowa - z czego zbudowano sakralny pejzaż Łodzi
Archikatedra łódzka powstawała w latach 1901-1912 jako budowla z nieotynkowanej cegły, a jej wysokie okna lancetowe wypełnia kolorowe szkło, co sprawia, że witraż w kościele i surowy mur tworzą jedną całość. Czym różni się ten sposób budowania od świątyń tynkowanych i jak powstaje sam witraż?
Czym jest technika witrażowa?
Tutaj poznasz kolejne etapy powstawania witrażu. Technika witrażowa polega na składaniu obrazu z kawałków szkła połączonych ołowiem. Podstawowe składniki witrażu to szkło barwione w masie, farby witrażowe, ołów i światło. Bez światła całość jest tylko zestawem szklanych elementów, dopiero ono nadaje kolorom głębię.
Kolejność pracy w technice witrażowej jest taka, że najpierw powstaje materiał, czyli szkło barwione w masie. Na jego wewnętrzną stronę nakłada się grisaille, czyli brunatno-czarną farbę, która zarysowuje kontury i cienie. Następnie kawałki szkła łączy się ołowiem, a na końcu do głosu dochodzi światło. Jest to więc proces, w którym każdy etap ma swoje zadanie. Klasyczna technika witrażowa ukształtowała się w Europie około IX wieku i rozkwitła w gotyku. Po tym okresie nastąpił regres, dlatego w Polsce zachowało się niewiele witraży gotyckich. Witraż w kościele bywa więc dziś świadectwem późniejszych epok, nie tylko średniowiecza.
Rohbau - cegła licowa bez tynku
Rohbau to budowanie z nieotynkowanej cegły. W tym sposobie cegła licowa pozostaje widoczna na zewnątrz, więc sama kształtuje wygląd ściany.
W świątyni tynkowanej mur zostaje zakryty i o wyglądzie ściany decyduje wykończenie powierzchni, a w Rohbau decyduje cegła licowa, czego przykładem jest łódzka archikatedra z cegły licowej, wznoszona w latach 1901-1912. Jej mury nie zostały przykryte tynkiem, dlatego widoczna cegła jest jedną z cech tej świątyni. Każdy, kto na nią patrzy, widzi więc dokładnie to, z czego ją zbudowano.
Taki surowy materiał dobrze współgra z oknami lancetowymi. Kolorowe szkło w wysokich oknach archikatedry zestawia się tu z nieotynkowanym murem. Warto pamiętać, że to połączenie, a nie sama cegła licowa czy sam witraż, buduje charakter tej budowli. Kontrast między ceglaną ścianą a barwnym szkłem jest tu najważniejszym elementem całości.
Gdzie szukać tradycji witrażu w Polsce?
W Polsce głównymi ośrodkami klasycznej techniki witrażowej były historycznie Toruń i Kraków. W tych miastach poznasz klasyczną technikę witrażową w jej historycznym wydaniu. Archikatedra łódzka z lat 1901-1912 pokazuje natomiast, jak kolorowe szkło wygląda w murze z nieotynkowanej cegły.
Przy oglądaniu witraża w kościele warto spojrzeć najpierw na kontury narysowane grisaille, a potem na ołowiane połączenia kawałków szkła. Widać wtedy, że każdy element ma swoją funkcję. Na końcu zostaje światło, które przechodzi przez szkło barwione w masie i nadaje całości kolor.
Warto poznawać architekturę sakralną Łodzi właśnie w ten sposób, bo pozwala zrozumieć, z czego zbudowano jej sakralny pejzaż.